Telefon z centrali monitorowania po spóźnieniu na powrót do domu potrafi od razu wywołać obawę, że dozór elektroniczny zostanie cofnięty. Naruszenie warunków może skończyć się wykonaniem reszty kary w zakładzie karnym, ale pojedynczy alarm nie rozstrzyga jeszcze sprawy, zwłaszcza gdy przyczyną była awaria albo zdarzenie losowe. Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy skazany nie zgłasza problemu, ignoruje wezwania albo ingeruje w urządzenie.

Jedno naruszenie może uruchomić kilka różnych konsekwencji
- Najpierw ustal rodzaj problemu: harmonogram, urządzenie, wezwanie albo dodatkowy obowiązek.
- Po zdarzeniu losowym zgłoś problem natychmiast do kuratora lub Centrali Monitorowania.
- Nie zdejmuj i nie uszkadzaj nadajnika, nawet gdy urządzenie działa nieprawidłowo.
- Decyzję o uchyleniu zezwolenia podejmuje sąd penitencjarny, a nie sama centrala monitorowania.
Najpierw pojawia się alert, dopiero potem decyzja o sankcji
Nadajnik nie ocenia samodzielnie, czy doszło do przestępstwa albo rażącego naruszenia warunków. Rejestruje zdarzenie, a centrala monitorowania przekazuje informację kuratorowi i sądowi. Tak działa mechanizm opisany w aktualnym Kodeksie karnym wykonawczym, w szczególności w przepisach dotyczących obowiązków skazanego i zadań centrali monitorowania.
W praktyce trzeba odróżnić trzy sytuacje:
- naruszenie harmonogramu, czyli przebywanie poza wskazanym miejscem albo poza dozwolonymi godzinami;
- problem techniczny, na przykład przerwę w łączności, rozładowanie urządzenia lub uszkodzenie sprzętu;
- naruszenie dodatkowego obowiązku, takiego jak zakaz kontaktu, obowiązek terapii, powstrzymanie się od alkoholu albo wykonanie środka kompensacyjnego.
Każda z tych sytuacji może zostać odnotowana, lecz nie każda prowadzi do tego samego skutku. Uważam, że traktowanie każdego sygnału z urządzenia jak automatycznego powrotu do więzienia jest zbyt dużym uproszczeniem. Sąd bada całe zdarzenie, jego przyczynę, zachowanie skazanego po alarmie oraz wcześniejszy przebieg wykonywania kary.
Cofnięcie zgody oznacza powrót do izolacji i brak drugiej szansy
Najpoważniejszą sankcją jest uchylenie zezwolenia na odbywanie kary poza zakładem karnym. Sąd penitencjarny powinien uchylić zezwolenie między innymi wtedy, gdy skazany uchyla się od założenia nadajnika, narusza porządek prawny, nie wykonuje obowiązków albo zostaje osadzony w innej sprawie.
Przepisy przewidują jednak wyjątek. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, wynikających z wyjątkowych okoliczności, sąd może odstąpić od uchylenia zezwolenia. Nie oznacza to pobłażliwości wobec celowego łamania zasad. Chodzi raczej o sytuacje, w których naruszenie ma szczególne tło i zostało przekonująco wyjaśnione.
Osobną podstawą jest niepowrót do miejsca wykonywania dozoru po czasowym zezwoleniu na opuszczenie tego miejsca. W takim przypadku sąd może uchylić zezwolenie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Samo przekroczenie ustalonej godziny powrotu nie powinno być analizowane w oderwaniu od przyczyny, lecz brak kontaktu z kuratorem znacznie pogarsza sytuację.
Po uchyleniu zezwolenia sąd określa, jaka część kary została wykonana, zaliczając okres objęty dozorem. Pozostała część ma być wykonana w zakładzie karnym, a sąd może nakazać zatrzymanie i doprowadzenie skazanego do aresztu śledczego bez wcześniejszego wezwania. W tej samej sprawie ponowne udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w tym systemie jest niedopuszczalne.
Uszkodzenie urządzenia otwiera drogę do trzech różnych sankcji
Celowe przecięcie opaski, zniszczenie rejestratora albo dopuszczenie do jego uszkodzenia może wywołać skutki niezależne od samego uchylenia zezwolenia. Sąd może nałożyć opłatę wyrównawczą, a umyślne uszkodzenie sprzętu jest dodatkowo wykroczeniem.
| Urządzenie | Opłata wyrównawcza | Co to oznacza |
|---|---|---|
| Nadajnik | 1230 zł | Kwota może zostać nałożona przy umyślnym zniszczeniu, uszkodzeniu albo uczynieniu urządzenia niezdatnym do użytku. |
| Nadajnik z lokalizacją GPS | 9840 zł | Dotyczy urządzenia wyposażonego w funkcję lokalizacji. |
| Rejestrator stacjonarny | 6002,40 zł | Obejmuje sprzęt zainstalowany w miejscu wykonywania dozoru. |
| Rejestrator przenośny | 9840 zł | Dotyczy urządzenia używanego przy dozorze mobilnym albo zbliżeniowym. |
Wysokości wynikają z obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłaty wyrównawczej. Opłata nie powinna być nakładana za zwykłą, niezawinioną awarię, ponieważ przepis mówi o umyślnym dopuszczeniu do zniszczenia, uszkodzenia albo unieruchomienia urządzenia.
To jednak nie wyczerpuje możliwych konsekwencji. Zgodnie z art. 66a Kodeksu wykroczeń osoba objęta dozorem, która umyślnie dopuszcza do zniszczenia, uszkodzenia lub uczynienia urządzenia niezdatnym do użytku, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Przepis można sprawdzić w aktualnym Kodeksie wykroczeń.
Jeżeli niewykonanie obowiązków wymusi pomoc Policji przy kontroli albo wejściu do miejsca pobytu, sąd może również obciążyć skazanego kosztami tych czynności. Na postanowienie dotyczące opłaty wyrównawczej lub kosztów pomocy Policji przysługuje zażalenie.
Wypadek i awaria wymagają natychmiastowego zgłoszenia
Spóźnienie z powodu wypadku drogowego, nagłej pomocy medycznej albo problemów z transportem nie powinno być traktowane tak samo jak celowe opuszczenie miejsca dozoru. Służba Więzienna wskazuje, że w takich przypadkach trzeba bezzwłocznie powiadomić kuratora zawodowego albo Centralę Monitorowania, osobiście lub przez upoważnioną osobę.
Najbezpieczniejszy schemat działania jest prosty, ale wymaga dyscypliny:
- Skontaktuj się natychmiast z Centralą Monitorowania albo kuratorem.
- Opisz dokładnie zdarzenie, podając miejsce, godzinę i przewidywany czas powrotu.
- Zachowaj dowody, takie jak dokumentacja medyczna, potwierdzenie interwencji, bilet, informacja od przewoźnika albo dane świadków.
- Wykonuj dalsze polecenia dotyczące powrotu, kontroli urządzenia lub złożenia wyjaśnień.
| Sytuacja | Prawdopodobny skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Harmonogram kończy się o 16:30, a powrót następuje o 16:40 z powodu awarii autobusu. | Może powstać zapis naruszenia, ale przyczyna może zostać oceniona jako niezależna od skazanego. | Natychmiast zgłoś opóźnienie i zachowaj potwierdzenie awarii lub przejazdu. |
| Rejestrator traci zasilanie albo łączność. | Centrala może zarejestrować przerwę techniczną i przekazać informację kuratorowi. | Postępuj zgodnie z instrukcją, skontaktuj się z centralą i nie próbuj samodzielnie rozbierać urządzenia. |
| Opaska zostaje celowo przecięta albo nadajnik jest zdejmowany mimo ostrzeżeń. | Rośnie ryzyko uchylenia zezwolenia, opłaty wyrównawczej i odpowiedzialności za wykroczenie. | Nie ingeruj w sprzęt. Zgłoś uszkodzenie i oczekuj na wymianę albo kontrolę. |
Najgorszą reakcją jest milczenie. Brak zgłoszenia może sprawić, że zdarzenie techniczne będzie wyglądało jak świadome uchylanie się od kontroli, nawet jeśli początkowo problem był przypadkowy.
Rozdzielenie trzech rodzajów obowiązków ułatwia ocenę ryzyka
Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje nowy wzór pisemnego pouczenia o prawach, obowiązkach i konsekwencjach ich naruszenia, określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości dotyczącym pouczenia osoby objętej dozorem. Dokument warto czytać razem z postanowieniem sądu, bo właśnie tam znajdują się indywidualne godziny, miejsca i dodatkowe zakazy.
Najpierw sprawdź harmonogram. To on określa, kiedy można wyjść z miejsca stałego pobytu, na jak długo i w jakim celu. Ustawa przewiduje między innymi wyjścia do pracy, lekarza, na terapię, w celu opieki nad bliskim, nauki, zakupów czy utrzymywania więzi rodzinnych, lecz zakres tych wyjść wynika z decyzji sądu albo komisji penitencjarnej.
Druga warstwa to urządzenia techniczne. Nadajnik trzeba nosić, chronić przed uszkodzeniem i zapewniać mu zasilanie. Przy dozorze stacjonarnym dochodzi obowiązek odbierania połączeń z rejestratora oraz umożliwienia kontroli w miejscu jego instalacji.
Trzecia warstwa obejmuje dodatkowe obowiązki i środki karne. Jeżeli w sprawie pojawia się na przykład zakaz kontaktu, obowiązek terapii albo sądowy zakaz prowadzenia pojazdów, ich naruszenie może być oceniane obok samego złamania harmonogramu.
Praktyczna reguła jest następująca: jeżeli problem dotyczy awarii lub zdarzenia losowego i zostaje natychmiast zgłoszony, trzeba przede wszystkim udokumentować przyczynę; jeżeli dochodzi do celowego uszkodzenia sprzętu, nowego przestępstwa albo uporczywego ignorowania obowiązków, ryzyko uchylenia zezwolenia jest znacznie większe.
O losie dozoru często decyduje reakcja po pierwszym sygnale
Najbezpieczniejsza reakcja nie polega na czekaniu, aż centrala sama wyjaśni problem. Po alarmie trzeba szybko skontaktować się z właściwą osobą, podać fakty bez zatajania szczegółów i zachować dokumenty potwierdzające przyczynę zdarzenia.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady adwokata, radcy prawnego ani obrońcy. Jeżeli pojawiło się naruszenie, wezwanie z sądu albo informacja o możliwości uchylenia zezwolenia, przed złożeniem wyjaśnień warto skonsultować sytuację z prawnikiem zajmującym się prawem karnym wykonawczym.