Policja znajduje biały proszek w kieszeni albo bagażu i od razu pada pytanie: czy za kokainę grozi więzienie? Za nielegalne posiadanie grozi odpowiedzialność karna, choć przy niewielkiej ilości na własny użytek prawo przewiduje możliwość umorzenia sprawy, a ocena zależy od okoliczności. O wyniku często decyduje to, co da się wykazać poza samą wagą zabezpieczonej substancji.
Ta sama substancja może prowadzić do różnych zarzutów
- Posiadanie: podstawowy typ przestępstwa jest zagrożony karą do 3 lat pozbawienia wolności.
- Znaczna ilość: ustawa przewiduje karę od roku do 10 lat, ale nie podaje stałego progu gramowego.
- Własny użytek: przy nieznacznej ilości możliwe jest umorzenie, lecz nie działa ono automatycznie.
- Handel i przemyt: sprzedaż, udział w obrocie i przewóz przez granicę to odrębne czyny.
- Dowody: znaczenie mają między innymi opinia laboratorium, sposób zabezpieczenia substancji i materiał wskazujący na jej przeznaczenie.
Posiadanie kokainy może oznaczać karę do 3 lat więzienia
W kieszeni, schowku samochodu czy mieszkaniu może chodzić o tę samą substancję, ale prawną ocenę zaczyna się od pytania, czy dana osoba faktycznie nią władała. Art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje za nielegalne posiadanie karę pozbawienia wolności do 3 lat; w wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, ograniczenie wolności albo więzienie do roku.
Jeżeli sprawa dotyczy znacznej ilości, zagrożenie rośnie do od roku do 10 lat pozbawienia wolności. Przepisy nie określają jednak granicy w rodzaju „od X gramów” dla kokainy. Uznanie ilości za znaczną wymaga oceny konkretnej sprawy, a sama liczba na wadze nie rozstrzyga jeszcze kwalifikacji czynu.
W postanowieniu Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 10/09 wskazano, że znaczna ilość może odpowiadać ilości zaspokajającej jednorazowo potrzeby co najmniej kilkudziesięciu osób uzależnionych. To kryterium interpretacyjne, a nie ustawowy przelicznik pozwalający z góry przypisać określoną liczbę gramów do danego zarzutu.
Nie ma ustawowego progu gramowego dla „znacznej ilości”
Dwie sprawy z podobną wagą substancji mogą zostać ocenione odmiennie, bo sąd bada również jej rodzaj, jakość oraz okoliczności czynu. Nie istnieje bezpieczna liczba gramów, poniżej której posiadanie kokainy przestaje być przestępstwem albo automatycznie staje się „ilością na własny użytek”.
W orzecznictwie spotyka się ustalenia odnoszące się do konkretnych substancji i konkretnych dowodów. Nie należy jednak przenosić wyniku jednej sprawy wprost na inną: znaczenie mogą mieć między innymi opinia biegłego, deklarowane przeznaczenie, podział na porcje i okoliczności ujawnienia narkotyku. Sam podział na porcje nie dowodzi jeszcze sprzedaży, ale może być oceniany łącznie z innymi dowodami.
W tabeli widać, dlaczego sama informacja o wadze nie wystarcza do oceny sytuacji. To orientacja, nie indywidualna kwalifikacja prawna.
| Sytuacja | Możliwy skutek prawny | Co zrobić |
|---|---|---|
| Substancja została ujawniona przy jednej osobie, a śledczy zarzucają jej posiadanie | Może wchodzić w grę art. 62, lecz trzeba ustalić, kto faktycznie władał substancją | Ustal, jaki czyn wskazano w zarzucie, i skonsultuj go z obrońcą |
| Prokuratura powołuje się na „znaczną ilość” | Możliwa kwalifikacja z surowszym zagrożeniem, bez jednego automatycznego progu gramowego | Sprawdź, na jakich ustaleniach i opinii biegłego oparto tę ocenę |
| Zabezpieczono niewielką ilość przeznaczoną na własny użytek | Możliwe jest umorzenie na podstawie art. 62a, ale decyzja zależy od całokształtu okoliczności | Przedstaw obrońcy dokumenty sprawy i ustalenia dotyczące ilości oraz przeznaczenia |
| Pojawiają się wiadomości, pieniądze, waga lub zeznania dotyczące przekazywania substancji | Śledczy mogą badać, czy chodzi o udzielanie, obrót albo przygotowanie do przestępstwa | Nie usuwaj ani nie zmieniaj materiałów; pilnie skonsultuj sprawę z prawnikiem |
Umorzenie przy małej ilości jest możliwe, ale niepewne
Art. 62a pozwala umorzyć postępowanie, gdy przedmiotem czynu jest nieznaczna ilość przeznaczona na własny użytek, a ukaranie byłoby niecelowe ze względu na okoliczności oraz stopień społecznej szkodliwości. Użyte w przepisie słowo „można” ma znaczenie: umorzenie nie następuje z mocy prawa i nie wynika wyłącznie z deklaracji, że substancja była przeznaczona dla siebie.
Ocenie mogą podlegać między innymi ilość i sposób przechowywania narkotyku oraz pozostałe ustalenia śledztwa. Posiadanie na własny użytek nadal może być przestępstwem; art. 62a daje możliwość zakończenia sprawy bez kary, a nie gwarancję takiego wyniku.
Jeżeli zatrzymano cię albo przedstawiono zarzut, poproś o informację, jakiego czynu dotyczy sprawa, i skonsultuj dokumenty z adwokatem lub radcą prawnym zajmującym się prawem karnym. Nie podpisuj oświadczeń, których treści nie rozumiesz, i nie utrudniaj czynności. Protokół oraz postanowienia w sprawie pomogą ustalić, jakie ustalenia przyjęły organy i na jakim etapie jest postępowanie.
Przemyt i obrót to osobne zarzuty, nie odmiany samego posiadania
Proszek znaleziony przy osobie nie przesądza jeszcze o handlu. Jeżeli jednak śledczy badają sprzedaż, udział w obrocie albo przewóz przez granicę, mogą zastosować inne przepisy ustawy, a odpowiedzialność zależy od przypisanego zachowania i ilości substancji.
Przykładowo, art. 55 dotyczy przywozu, wywozu, przewozu i czynności wewnątrzwspólnotowych, natomiast art. 56 obejmuje wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w nim. Ustawa przewiduje też odrębne przepisy dotyczące udzielania narkotyku innej osobie. Dlatego w sprawie lotniskowej samo stwierdzenie, że kokaina była w bagażu, nie wyczerpuje analizy: znaczenie ma również to, czy materiał dowodowy wskazuje na przemyt, zamiar dalszego przekazania albo inną rolę.
Różnicę widać w komunikacie Policji o sprawie przemytu z Peru: w bagażu rejestrowanym ujawniono 3,5 kg kokainy ukrytej w puszkach z dorobionymi dnami, a śledztwo obejmowało ustalanie, dokąd miała trafić substancja. Ukrycie narkotyku i sposób transportu budowały szerszy obraz sprawy niż samo miejsce jego znalezienia.
Wyniki zabezpieczeń pokazują skalę, nie przesądzają winy
Policyjne liczby pomagają zobaczyć skalę działań, ale nie mówią, ile osób popełniło przestępstwo ani jaki był wynik każdej sprawy. Według raportu Centralnego Biura Śledczego Policji za 2025 rok zabezpieczono 3 783 979 g kokainy, podczas gdy w 2024 roku raport wykazywał 4 236 502 g w przyjętym w nim łącznym zestawieniu spraw Biura, przekazanych innym jednostkom oraz działań za granicą.
Porównanie tych wartości pokazuje spadek ilości kokainy w tym konkretnym zestawieniu, mimo że łączna ilość zabezpieczonych narkotyków raportowana przez CBŚP wzrosła. Nie należy utożsamiać zabezpieczonej masy z rozpowszechnieniem substancji: statystyka zależy od wykrytych spraw, zakresu działań i sposobu ich ujęcia w raporcie. Dla czytelnika analizującego komunikat o zatrzymaniu to istotne rozróżnienie: liczba kilogramów opisuje zabezpieczenie, a nie wyrok ani ustaloną winę.
O wyniku sprawy przesądza materiał dowodowy, nie sam nagłówek zarzutu
W postępowaniu karnym podejrzenie i zarzut nie są wyrokiem. Jeżeli dokument wskazuje na posiadanie znacznej ilości, sprawdź, czy opisuje ilość, opinię dotyczącą substancji i okoliczności, które mają uzasadniać taką kwalifikację. Każdy zarzut trzeba odnieść do dowodów w konkretnej sprawie, a nie do ogólnych doniesień o kokainie.
Uważam, że przy ocenie podobnych spraw najłatwiej o błąd wtedy, gdy z samej wagi albo policyjnego komunikatu wyciąga się wniosek o winie i karze. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnika; przed podjęciem decyzji dotyczącej obrony skonsultuj dokumenty z adwokatem lub radcą prawnym.
